De Kraton

Paleis van een Javaanse vorst

De centrale ligging op een groot plein, midden in de stad, wijst op de prominente positie die de Kraton inneemt, zowel letterlijk als gevoelsmatig. Het paleis van de sultan is immers het epicentrum van een Javaans universum, waarin aristocratische heersers, ondanks hun absolute macht, het goed voor hadden met het gewone volk. Voor Hamengkubuwono XII is de naam sultan slechts een eretitel, want alleen op grond daarvan heeft ie geen echte macht meer. Zijn invloed geldt echter op een andere manier. De mensen van Yogyakarta blijven hem en zijn familie immers op een speciale manier vereren. Het zegt al iets over het karakter van deze stad, die de terecht beweert de hoeder te zijn van een schitterende, eeuwenoude Javaanse traditie.

De Kraton is meteen het meest bekende voorbeeld van die traditie. Het is een elegant gebouw dat temidden van een web van populaire markten en steegjes met witgekalkte muren ligt. Daar wonen nog steeds de mensen die op een of andere manier familie of verre nazaat waren van iemand die binnen de paleismuren leefde. Nu vind je er vaak curiosa shops of artiesten, die de oude kunst van het batikken nieuw leven proberen in de blazen. De talloze antiekwinkeltjes, die beweren kostbare voorwerpen uit de Kraton aan de man te brengen, zijn een bezoek op zich waard. Vaak vindt u er interessante voorwerpen, maar de echte heilige erfstukken liggen veilig binnen de muren van het paleis in speciale daartoe bestemde paviljoenen.

Die kan u bezoeken. Eenmaal gepasserd langs twee raksasa, reuzendemonen die de hoofdingang bewaken, komt u terecht op een plein met pendopo's of open paviljoenen. Rondom het centrale plein liggen gebouwen, allen met maar een verdieping. Velen zijn ingericht als museum, waar u de heilige erfstukken kan bewonderen. Het zijn voorwerpen die al eeuwenlang in het bezit zijn van de sultansfamilie en op grond daarvan een bijzondere, magische kracht bezitten, die de eigenaar kunnen beschermen.

Binnen de paleismuren heerst er een sereniteit die prettig contrasteert met de drukte van het verkeer buiten. Traditioneel Javaans geklede dienaars schrijden waardig van het ene vertrek naar het andere. Een hoogtepunt is de theeceremonie, iedere dag omstreeks 11u00. Dan brengen speciaal daartoe bestemde vrouwelijke bedienden vanuit een welbepaald paviljoen de dagelijkse thee naar de sultan. Mannen dragen prachtig versierde payongs om de stoet figuurlijk af te schermen van een onreine buitenwereld. Alle figuranten in dit fascinerende ritueel zijn in vol Javaans ornaat. Het is een vast onderdeel van een reeks ceremonies die onheil zouden veroorzaken indien hun regelmaat werd onderbroken.

De gebouwen zijn op het eerste zicht weinig spectaculair. Maar de symbolische betekenis van het grondplan getuigt van een ingenieuze weerspiegeling van het Javaanse wereldbeeld. Merkwaardig is de verstrengeling van islamitische en hindoeistische elementen. Zonder ooit de Islam te verzaken, is het wereldbeeld van de sultan gebaseerd op de rijke tradities het Indische subcontinent...

Een aantal mannen in hetzelfde traditionele Javaanse uniform houden de woonvertrekken van de sultan en zijn familie discreet in het oog. Het zijn persoonlijke lijfwachten, die op de rug een kris dragen. Deze Javaanse dolk heeft magische krachten, waarmee men ook in deze moderne tijden niet lichtvaardig dient om te springen. Hij mag alleen maar getrokken worden bij echt gevaar dreigt. Zo niet, zal de dolk zich tegen de eigenaar richten.

Op bepaalde dagen transformeert de Kraton zichzelf in een heus cultureel centrum. Dan vervolmaken jonge dansers zich in de aristocratische hofdansen. In vroegere tijden was dit een privilege van prinsen en prinsessen, tegenwoordig probeert de Kraton de kunst te promoten bij een publiek in binnen- en buitenland dat zich richt op authenticiteit. Als u hun trage, hypnotische dansen gadeslaat, wordt u meegevoerd naar het fascinerende rijk van Javaanse sagen en verhalen, die gebaseerd zijn op de grote hindoeverhalen uit India. Op andere dagen zijn de dalangs aan het werk. Die blazen op een ongelooflijke manier leven in de lederen wayang poppen. Met hun handen, voeten, en hypnotisch klinkende stem recreëren zij een wereld van voorouderlijke mythen, waarop het Javaanse waardensysteem is gebaseerd.




Switch to Dutch