Pasola

Fascinerende vruchtbaarheidsritueel op Sumba

Gelegen tussen Bali en Timor, is Sumba tegelijk een van de kleinste en een van de meest zuidelijke gelegen Kleine Sunda Eilanden. Maar er is meer. Waingapu, de huidige hoofdstad en nog steeds het belangrijkste handelscentrum van de noordkust, werd in 19de eeuw gesticht werd door Arabische kooplui. Toch staan moskeeën en kerken zij aan zij in de hoofdstraat. Een oppervlakkige conclusie zou kunnen luiden dat Sumba overwegend Christelijk en Islamitisch is. Bezoekers die langer blijven zullen daar echter anders over oordelen. Zeker als ze op het eiland waren tijdens de cruciale maanden van februari of maart.

Toen ik begin 2004 terugkeerde in Waingkabubak, regionaal centrum voor zuidwest Sumba, was er sinds mijn eerste bezoek van tien jaar eerder, weinig veranderd. Ondertussen had de regering er een tweede luchthaven geopend, maar het verkeer op weg naar de “stad” was nog steeds even sloom als ooit. Zonder veel plichtplegingen liep een politieagent hand in hand het luchthavengebouw uit met een goede vriend die net terugkeerde uit Jakarta. Terwijl in de rest van het land dit gebruik op de achtergrond geraakt, blijft het in de “buitengewesten” een teken van affectie tussen goeie vrienden en familieleden, met louter vriendschappelijke connotaties. Het herinnerde me er aan dat Indonesië op twee snelheden draait.

Eenmaal buiten de stad, zie je overal de bekende kegelvormige constructies, die meer betekenen dan alleen maar een dak boven het hoofd. Net zo belangrijk zijn dit uitingen van de unieke animistische religie die overal op het eiland in ere wordt gehouden. En waarop her en der nog andere tekens wijzen.

Nog even en we konden inchecken in een bescheiden maar gezellig hotelletje, voor een korte nacht. We waren immers gekomen met een specifiek doel, het bijwonen van een jaarlijks terugkerende gebeurtenis waarover talloze verhalen de ronde doen.

Midden in de nacht vetrokken we dus naar een locatie die enigszins moeilijk te achterhalen viel. Alleen door persistentie en een mondje Indonesisch konden we achterhalen waar de volgende pasola zou plaatsvinden. Bij zonsopgang bereikten we een afgelegen strand waar duizenden mensen zich al uren aan het verzamelen waren. Vanuit het hele eiland kwamen ze precies naar deze plek, alsof een onhoorbaar signaal hen had opgeroepen deel te nemen aan eeuwenoude tradities. Tijdelijke stalletjes deden al ferme zaken en nog altijd bleven mensen toestromen.

Op het strand zaten de ratu of oude, wijze koningen van Sumba, zwijgend en rokend voor zich uit te turen. Ondanks hun leeftijd commandeerden ze een ongekende eerbied. Zij moesten immers hun zegen geven aan het officiële begin van een buitengewoon gebeurtenis,die zijns gelijke niet heeft in Indonesië noch daar buiten. Met een superieure waardigheid, gaven ze de indruk persoonlijk ieder naderend onheil te kunnen afweren. En dit was precies de bedoeling van de pasola, de spelen waaraan heel Sumba zich jaarlijks overgeeft met een zelden geziene passie en waarbij de toeschouwers de ruiters aanmoedigen tot acrobatisch gedrag…

De pasola vindt plaats bij de eerste nieuwe maan van het jaar in een bepaalde streek van zuidwest Sumba. Het begin van deze ceremoniële spelen moet samenvallen met de komst van een bepaalde soort van zeewormen, die eveneens slechts eenmaal per jaar de kusten van Sumba aandoen. Vanwege het verbazingwekkende karakter van dit fenomeen, wordt ook hieraan een bepaalde ceremonie gewijd. De kleuren afmeting van deze zeewormen is bepalend voor het welzijn van de gemeenschap. Tijdens de periode tussen de komst van de nyale of zeewormen en het beëindigen van de pasola, wordt de voormalige grandeur van de oude koningen tijdelijk in ere hersteld. Vroeger waren zij de enige die konden voorspellen of een gemeenschap voorspoed of harde tijden zou meemaken…

Na deze opmerkelijke congregatie van wijzen, priester-koningen en volgelingen op het strand, met slechts een handvol buitenlanders die toekeken in opperste verbazing, begon de mensenmassa zich te bewegen in de richting van een reusachtig grasveld. Daar zou de volgende pasola plaatsvinden, die buitengewone jaarlijkse gebeurtenis, die geen Sumbanees zou willen missen.

Deze keer keken ook wij toe in pure bewondering voor de honderden kleurrijk uitgedoste ruiters die op soms bijzonder gewaagde manier deelnamen aan een soort van oorlogsspel, met een unieke combinatie is van behendigheid en… doodsverachting!

Nog niet zolang geleden vielen er steeds dodelijke slachtoffers tijdens de spelen. Toen waren de speren immers gescherpt, terwijl men elkaar nu met botte houten stokken te lijf gaat. Maar nog steeds gaat het er om de epische oorlogen van weleer te verzinnebeelden. Nog altijd is het een manier voor jonge mannen om hun moed aan de gemeenschap te tonen. Niet zonder trots demonstreren deelnemers hun wonden opgelopen in eerdere spelen… Tegelijk hebben de spelen het karakter van een vruchtbaarheidsrite waarbij het bloed van de gewonden een soort van offer is om de goden gunstig te stemmen.

Bezoekers die de omvang en het enthousiasme rond de pasola meemaakten, beseffen hoe oppervlakkig het laagje christendom of Islam op Sumba is. Noch opeenvolgende golven van kolonisatie noch het werk van missionarissen konden beletten dat het Marapu gelooft waarvan de pasola slechts een spectaculaire uiting is, vast verankerd bleef.






Switch to Dutch